Kế hoạch 53 tỉ USD của Hà Nội với 100km Metro trước năm 2030

Trụ cột trong chiến lược giảm ùn tắc giao thông

Sau gần 15 năm triển khai với nhiều khó khăn, đến nay Hà Nội mới có hai tuyến đường sắt đô thị dài tổng cộng 21,5km được đưa vào khai thác, gồm tuyến Cát Linh – Hà Đông dài 13km và đoạn trên cao của tuyến Nhổn – Ga Hà Nội dài 8,5km.

Dù mới vận hành trong thời gian ngắn, hai tuyến đã chứng minh rõ tính ưu việt của loại hình vận tải công cộng khối lượng lớn: Giảm ùn tắc giao thông, giảm ô nhiễm môi trường và mang lại lựa chọn di chuyển hiện đại, an toàn, tiện lợi cho người dân.

Tuyến Nhổn – Ga Hà Nội (đoạn Nhổn – Cầu Giấy) hiện phục vụ trung bình 19.000 – 21.000 lượt khách mỗi ngày; còn tuyến Cát Linh – Hà Đông đạt khoảng 35.000 lượt khách/ngày. Cả hai tuyến đều duy trì tỉ lệ tàu chạy đúng giờ trên 99%, trong khi mức độ hài lòng của hành khách vượt 99,9%.

Theo ông Khuất Việt Hùng – Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội (Hanoi Metro), hai tuyến metro đầu tiên đã tạo ra “cú hích” mạnh mẽ, khẳng định dịch vụ vận tải công cộng chất lượng cao và cho thấy sự đón nhận tích cực của người dân Thủ đô.

Phó Trưởng ban Quản lý ĐSĐT Hà Nội (MRB) Nguyễn Bá Sơn cho biết, theo quy hoạch tổng thể, Hà Nội sẽ có 15 tuyến và đoạn tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài 616,9km. Nhiệm vụ đầu tư, hoàn thiện mạng lưới này “rất nặng nề”, song Thành ủy, HĐND và UBND TP Hà Nội đều xác định quyết tâm cao, chỉ đạo sát sao từng bước.

Để thực hiện kế hoạch, UBND TP Hà Nội đã đề xuất nhiều cơ chế linh hoạt như: Trích tối thiểu 50% nguồn vốn đầu tư hạ tầng giao thông để dành cho các dự án ĐSĐT; Sử dụng vốn vay ODA kết hợp thu hút vốn tư nhân theo hình thức PPP (đối tác công – tư); Triển khai mô hình TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông) để khai thác nguồn lực đất đai, tái đầu tư cho hạ tầng metro.

Những giải pháp này được kỳ vọng tạo động lực và thu hút mạnh dòng vốn phát triển đường sắt đô thị.

Mục tiêu 100km metro trước năm 2030

Với mục tiêu từ nay đến năm 2030, Hà Nội sẽ hoàn thành khoảng 100km đường sắt đô thị. Trong đó, tuyến Nam Thăng Long – Trần Hưng Đạo dài 11,5km (gồm 2,6km trên cao, 8,9km ngầm) dự kiến, khởi công ngày 9.10.2025. Tuyến Văn Cao – Hòa Lạc (số 5) dài khoảng 39,6km dự kiến, khởi công ngày 19.12.2025.

Ông Nguyễn Hoàng Hải – Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách công cộng Hà Nội – cho hay, đường sắt đô thị là xương sống của hệ thống vận tải công cộng, đóng vai trò chủ lực trong việc định hình phương thức di chuyển và giảm áp lực giao thông cho Thủ đô.

Theo quy hoạch giao thông, đến năm 2030, thị phần vận tải hành khách công cộng khu vực trung tâm phải đạt 50 – 55%, sau năm 2030 đạt 65 – 70%.

Theo ông Nguyễn Cao Minh – Trưởng ban Quản lý ĐSĐT Hà Nội, mục tiêu này chỉ có thể đạt được khi hệ thống đường sắt đô thị phát triển đồng bộ. Dự kiến sau khi hoàn thành, metro Hà Nội có thể vận chuyển 3,2 triệu lượt khách/ngày, chiếm 35 – 40% thị phần vận tải công cộng khu vực trung tâm và khoảng 20% khu vực ngoại ô.

Hà Nội định hướng phát triển đô thị theo mô hình TOD – xây dựng đô thị hiện đại gắn với các tuyến metro.

“Vai trò của đường sắt đô thị là vô cùng cấp thiết: Vừa giải quyết ùn tắc, giảm ô nhiễm, vừa tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô” – ông Minh nhấn mạnh.

Các chuyên gia giao thông cho rằng, mặc dù chi phí ban đầu khổng lồ, nhưng hiệu quả ĐSĐT mang lại còn rõ ràng và lớn lao hơn, bao gồm: Giảm thiểu thiệt hại kinh tế (ước tính hàng tỉ USD mỗi năm) do ùn tắc giao thông, tăng năng suất lao động do rút ngắn thời gian di chuyển và quan trọng nhất là cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao vị thế đô thị quốc tế.

Việc đầu tư hơn 55 tỉ USD vào ĐSĐT, là một sự đầu tư có tính toán khôn ngoan và mang tầm chiến lược của TP Hà Nội. Do đó, để phát triển đường sắt được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, phải huy động tối đa các nguồn lực, trong đó: Ngân sách Nhà nước đóng vai trò chủ đạo; Nguồn lực trong nước là cơ bản, lâu dài; Nguồn vốn bên ngoài là quan trọng, tạo đột phá. TP Hà Nội cũng sẽ rà soát toàn bộ các nguồn vốn đầu tư công, bao gồm ngân sách, trái phiếu, vốn ODA và các hình thức huy động hợp pháp khác nhằm đảm bảo tiến độ các dự án đường sắt đô thị trong thời gian tới.