Ngôi đền hơn 700 năm tuổi ở Hà Tĩnh từng đứng trước nguy cơ biến mất

Dấu tích lịch sử và không gian tâm linh của Hà Tĩnh

Nằm dựa vào chân Rú Mốc (thôn Thanh Long, xã Thạch Khê, tỉnhHà Tĩnh), Đền Voi Quỳ là nơi thờ Hồ Khước – vị tướng tài đức dưới triều Trần. Theo các tư liệu lịch sử, ngôi đền được xây dựng từ thế kỷ XIII, có niên đại hơn 700 năm, gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất Thạch Hà xưa.

Trải qua nhiều thế kỷ tồn tại, Đền Voi Quỳ không chỉ là một công trình kiến trúc cổ mà còn là không gian tín ngưỡng quen thuộc, nơi người dân gửi gắm niềm tin tâm linh, tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân. Với cộng đồng địa phương, ngôi đền là một phần ký ức làng quê, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần qua nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, trước khi được trùng tu, di tích này từng rơi vào tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Nhiều hạng mục bị hư hỏng nặng, đặc biệt là cổng tam quan với những mảng tường nứt toác, bong tróc, phần mái xô lệch sau nhiều mùa mưa bão. Các chi tiết trang trí cổ trên mái như hình rồng, phượng bị gãy, sạt lở, nhiều cấu kiện không còn giữ được hình dáng ban đầu. Đáng lo ngại hơn, hệ thống tường bao và một số hạng mục phụ được xây dựng từ gạch làm bằng vỏ sò biển đã bị bào mòn theo thời gian, rã vụn thành từng mảng lớn.

Không gian thờ tự vì thế trở nên hoang phế, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, ảnh hưởng trực tiếp đến việc sinh hoạt tín ngưỡng của người dân. Nỗi lo sợ mỗi khi mưa lớn hay gió bão khiến việc hành lễ trở nên khó khăn, đồng thời làm dấy lên nguy cơ một di tích có giá trị lịch sử – văn hóa lâu đời bị mai một.

Trước thực trạng đó, sau khi Đền Voi Quỳ được UBND tỉnh Hà Tĩnh xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh vào ngày 29/10/2019, chính quyền địa phương cùng Ban lễ nghi của đền đã bắt đầu tìm kiếm giải pháp bảo tồn phù hợp. Trong bối cảnh nguồn ngân sách còn hạn chế, chủ trương xã hội hóa được xác định là hướng đi quan trọng để huy động nguồn lực từ cộng đồng.

Chung tay xã hội hóa và sự “hồi sinh” của di tích

Giai đoạn 2024–2025 đánh dấu bước ngoặt trong công tác trùng tu Đền Voi Quỳ. Thông qua sự kết nối của ông Hồ Văn Châu, Chủ tịch Hội đồng hương Đỉnh Bàn và Hội đồng họ Hồ Đạm Thủy, lời kêu gọi chung tay bảo tồn di tích đã lan tỏa rộng rãi đến người dân địa phương, con cháu dòng họ, các doanh nghiệp, doanh nhân và những người con quê hương đang sinh sống trên khắp cả nước.

Sự hưởng ứng tích cực từ cộng đồng đã tạo nên nguồn lực đáng kể, với tổng kinh phí huy động trên 3,2 tỷ đồng. Trên cơ sở đó, việc trùng tu được triển khai bài bản, tập trung vào các hạng mục xuống cấp nghiêm trọng và bổ sung những công trình cần thiết nhằm hoàn chỉnh không gian thờ tự. Nhà Trung điện được xây dựng mới, nhà Thượng điện được tôn tạo, bốn am thờ Song Đồng Ngọc Nữ được chỉnh trang đồng bộ.

Cùng với các hạng mục chính, nhà bái đường, nhà hóa vàng mã, nhà trù, sân đền và hệ thống cây xanh cảnh quan cũng được xây dựng và cải tạo. Quá trình trùng tu chú trọng sự hài hòa giữa yếu tố mới và cũ, bảo đảm giữ gìn nét trang nghiêm, cổ kính vốn có của di tích. Nhiều hiện vật thờ cúng được sắm sửa bổ sung, góp phần hoàn thiện không gian tâm linh và nâng cao điều kiện tổ chức các nghi lễ truyền thống.

Sau khi hoàn thành trùng tu, Đền Voi Quỳ không chỉ được “hồi sinh” về mặt kiến trúc mà còn thực sự trở lại trong đời sống tinh thần của cộng đồng. Người dân địa phương phấn khởi khi có một không gian thờ tự khang trang, an toàn để sinh hoạt tín ngưỡng, tổ chức lễ tiết và tưởng nhớ công lao của Đức thánh Hồ Khước. Với con cháu họ Hồ, ngôi đền trở thành điểm tựa tinh thần, nơi kết nối cội nguồn, hun đúc niềm tự hào về dòng tộc và quê hương Hà Tĩnh.

Theo Ban lễ nghi của đền, sau khi được tôn tạo, lượng người về hành lễ tăng rõ rệt, không chỉ là bà con trong xã mà còn có con cháu dòng họ và du khách thập phương. Các nghi lễ được tổ chức bài bản hơn, quy trình thờ tự được sắp xếp rõ ràng, góp phần giữ gìn sự tôn nghiêm và phát huy giá trị văn hóa của di tích.

Việc phục hồi Đền Voi Quỳ là minh chứng sinh động cho hiệu quả của sự chung tay giữa chính quyền, nhân dân và cộng đồng dòng họ trong công tác bảo tồn di sản. Trên đất Hà Tĩnh, câu chuyện này cho thấy khi di sản được đặt đúng vị trí trong đời sống cộng đồng, việc bảo tồn không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn trở thành sự tự nguyện, bền bỉ của chính những người gắn bó với di sản ấy.