Hải Phòng: Tranh chấp quyền thừa kế đất đai thành mâu thuẫn gia đình

Đánh mất tình thân vì thừa kế chưa đầy đủ

Tại xã An Trường, thành phố Hải Phòng, một vụ tranh chấp thừa kế kéo dài nhiều năm gây chú ý trong dư luận địa phương. Cụ P.Đ.L. và cụ T.T.V. để lại khoảng 996 m² gồm đất ở và đất vườn. Do không có di chúc chính thức, quyền thừa kế của 6 người con trở thành vấn đề phức tạp. Trong đó, ông P.Đ.B. được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với toàn bộ diện tích theo ý kiến của cụ L. trước lúc qua đời.

Tuy nhiên, ông P.Đ.T., một người con khác cho rằng cách cấp giấy chứng nhận đất như vậy chưa hợp lý, bởi ông là người có công tôn tạo, sử dụng và duy trì thửa đất ổn định trong thời gian dài. Cuộc tranh chấp bắt đầu từ đây.

Tòa án cấp sơ thẩm xác định một nửa diện tích là di sản để chia thừa kế theo pháp luật. Trong phần này, các suất thừa kế được chia đều, đồng thời ghi nhận công sức tôn tạo để chia thêm cho ông T. và người em gái bị khuyết tật. Căn cứ vào bản án, ông T. được hưởng phần lớn hơn và có nghĩa vụ thanh toán lại giá trị cho các anh chị em còn lại.

Không đồng thuận với phán quyết, ông B. tiếp tục khiếu nại lên cấp phúc thẩm rồi đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm. Ông cho rằng tòa án chưa đánh giá đúng vai trò chăm sóc cha mẹ lúc cuối đời và công trông nom em gái khuyết tật của ông.

Một vụ việc khác kéo dài ở xã Tứ Kỳ nhiều năm đến nay vẫn chưa được giải quyết dứt điểm là trường hợp bà Đ.T.B. và 3 chị em được thừa kế hai thửa đất do cha mẹ để lại, gồm 259 m² đất giáp đường 391 và 1.087 m² đất trong ngõ. Sau khi mẹ mất, ông Đ.V.H. – người em trai ở cùng tự ý kê khai đứng tên cả hai thửa đất dù không có sự đồng thuận của các đồng thừa kế, dẫn đến khiếu kiện kéo dài.

Năm 2022, Tòa án Nhân dân huyện Tứ Kỳ cũ xét xử sơ thẩm. Năm 2023, Tòa án Nhân dân tỉnh Hải Dương cũ xử phúc thẩm, xác định tổng giá trị tài sản hơn 13,3 tỷ đồng. Sau khi trừ công sức tôn tạo của vợ chồng ông H. (2 tỷ đồng), phần còn lại được chia đều cho 4 chị em. Theo phán quyết, ông H. được quyền sử dụng thửa đất giáp đường nhưng phải thanh toán cho 3 chị gái, còn 3 chị em gái được quyền sử dụng thửa đất trong ngõ.

Dù bản án có hiệu lực, thậm chí đã cưỡng chế bàn giao đất, UBND huyện Tứ Kỳ trước đây cũng đã thu hồi và cấp lại giấy chứng nhận cho đại diện 3 chị em gái của ông H., nhưng ông vẫn tiếp tục dựng lán, quây vườn và sử dụng trái phép phần đất trong ngõ. Chính quyền xã nhiều lần mời làm việc nhưng ông H. không hợp tác.

Đây chỉ là 2 trong số rất nhiều vụ tranh chấp tài sản thừa kế xảy ra trên địa bàn thành phố. Mặc dù toà án đã có phán quyết cụ thể nhưng nhiều người vẫn không chấp hành đúng theo bản án. Chính quyền địa phương tại các nơi xảy ra những vụ việc này đều nhận định tranh chấp có tính phức tạp, kéo dài. Ông Nguyễn Hữu Lăng, Phó chủ tịch UBND xã Tứ Kỳ cho biết, chính quyền và các tổ hoà giải cơ sở thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp nhưng chưa đạt được kết quả.

Bài học chung

Từ các vụ việc tranh chấp thừa kế tài sản trong gia đình có thể thấy phần lớn bắt nguồn từ việc không lập di chúc, không thực hiện thủ tục khai nhận di sản hoặc không ghi nhận thỏa thuận bằng văn bản. Điều này dẫn đến việc mỗi bên hiểu theo một cách, từ đó kéo dài mâu thuẫn, thậm chí làm rạn nứt quan hệ anh em, gia đình.

Trong nhiều gia đình, khi cha mẹ còn sống, con cháu thường e ngại đề cập chuyện phân chia tài sản. Nhưng đến khi bố mẹ qua đời, tài sản chung không được xác định rõ ràng, dẫn tới tình trạng người muốn tách thửa, người muốn giữ nguyên, người cho rằng mình có công hơn và xứng đáng hưởng phần nhiều… Những tranh cãi này nếu không được tháo gỡ sớm sẽ rất dễ biến thành xung đột lớn.

Đối với chính quyền cơ sở, việc hòa giải kịp thời, giải thích pháp luật, nắm chắc tình hình hộ gia đình sẽ góp phần giảm tranh chấp. Trong các vụ việc cụ thể, UBND xã, phường đều đã vào cuộc nhưng thực tế cho thấy nhiều trường hợp quá trình hòa giải bị gián đoạn do người dân thiếu hợp tác hoặc không cung cấp đầy đủ hồ sơ.

Theo Luật sư Đinh Ngọc Phán, Trưởng Văn phòng Luật sư Tâm Đức Phúc (Đoàn Luật sư thành phố Hải Phòng), mỗi vụ tranh chấp thừa kế đều kéo theo những tổn hại nhất định. Tài sản dù lớn hay nhỏ cũng không thể quý hơn tình cảm gia đình ruột thịt. Trong nhiều trường hợp, sự lắng nghe và thiện chí giữa các thành viên gia đình có thể tháo gỡ vướng mắc nhanh hơn bất kỳ thủ tục tố tụng nào.

Tuy nhiên, để tránh việc mâu thuẫn vượt khỏi tầm kiểm soát, người dân cần chủ động tìm hiểu quy định pháp luật về thừa kế, mạnh dạn trao đổi rõ ràng về tài sản chung và thực hiện các thủ tục cần thiết khi cha mẹ còn sống sẽ hạn chế được tranh chấp không đáng có.

Việc thực hiện các thủ tục cần thiết khi cha mẹ, người thân còn sống không chỉ là việc phân chia vật chất, mà là cách thể hiện trách nhiệm với tổ tiên và với chính những người còn lại trong gia đình.