Giữa vùng quê, Hải Phòng lưu giữ một ngôi đình cổ với lớp trầm tích lịch sử đặc biệt

Hải Phòng và dấu ấn kiến trúc cổ của đình làng Phong Lâm

Giữa không gian làng quê yên ả, đình Phong Lâm tại xã Gia Phúc hiện lên với vẻ trầm mặc, mái ngói rêu phong và những hàng cột gỗ lim vững chãi. Trải qua nhiều thế kỷ, ngôi đình vẫn giữ được dáng dấp cổ kính, phản ánh rõ nét đời sống tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời là một điểm nhấn văn hóa tiêu biểu củaHải Phòng.

Theo tư liệu văn bia còn lưu giữ tại di tích, đình Phong Lâm được khởi dựng từ khá sớm với quy mô ban đầu khiêm tốn. Đến thời Nguyễn, công trình được xây dựng lại khang trang hơn nhờ sự chung tay đóng góp tiền của và ruộng đất của người dân trong làng. Các lần trùng tu vào các năm Kỷ Mùi (1859), Thành Thái thứ 5 (1893) và giai đoạn Hoàng triều Duy Tân (1907–1916) cho thấy vai trò trung tâm của đình làng trong đời sống xã hội, cũng như ý thức gìn giữ di sản của cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Ở thời kỳ hưng thịnh, đình Phong Lâm có quy mô lớn với kiến trúc kiểu “tiền nhất, hậu đinh”, gồm năm gian đại bái, ba gian trung đình và một gian hậu cung. Toàn bộ hệ khung vì kèo được làm từ gỗ lim quý hiếm, thể hiện kỹ thuật xây dựng tinh xảo và điều kiện kinh tế tương đối phát triển của làng xã đương thời. Trải qua biến động của thời gian và chiến tranh, hiện nay đình còn giữ lại tòa đại bái, song vẫn bảo lưu được những đặc trưng kiến trúc nghệ thuật thời Nguyễn, từ kết cấu không gian đến các mảng chạm khắc trang trí.

Không gian thâm nghiêm của đình Phong Lâm hiện vẫn lưu giữ nhiều cổ vật có giá trị lịch sử và văn hóa. Đó là cuốn thần phả thời Lê, ba đạo sắc phong, bảy tấm bia đá cùng nhiều hiện vật thờ tự như tượng thành hoàng, hòm sắc, bảng đọc chúc, mâm đài, đôi giá gươm và ngai thờ. Phần lớn các hiện vật này có niên đại từ thế kỷ XIX, góp phần tạo nên lớp trầm tích văn hóa phong phú, giúp người nghiên cứu có thêm tư liệu để tìm hiểu về lịch sử làng xã và tín ngưỡng truyền thống ở Hải Phòng.

Hải Phòng và câu chuyện lịch sử gắn với thành hoàng làng Phong Lâm

Đình Phong Lâm thờ thành hoàng làng Lương Quang Trí – nhân vật được người dân địa phương tôn kính qua nhiều thế hệ. Theo thần tích do Hàn lâm viện Nguyễn Bính biên soạn vào năm Hồng Phúc nguyên niên (1572), câu chuyện về Lương Quang Trí gắn liền với một gia đình họ Lương ở trang Cổ Dương, huyện Siêu Loại, đạo Kinh Bắc. Sau biến cố gia đình, thân phụ của ông rời quê đi nhiều nơi và dừng chân tại khu Đông, trang Trúc Lâm (vùng đất sau này trở thành thôn Phong Lâm ngày nay).

Tại đây, gia đình họ Lương sinh được ba người con trai là Trí, Huệ và Thắng. Trưởng thành trong môi trường làng quê, cả ba đều được truyền tụng là học rộng, tài cao, tinh thông binh pháp. Khi giặc Nguyên xâm lược, vua Trần thân chinh dẫn quân đi đánh giặc. Nghe tin về tài năng của ba anh em, triều đình đã chiêu mộ và phong chức tướng lĩnh, giao nhiệm vụ thống lĩnh binh mã ra trận.

Theo các tư liệu dân gian, ba anh em họ Lương đã góp công lớn trong việc đánh tan quân xâm lược. Sau chiến thắng, khi triều đình ban thưởng, Lương Quang Trí xin trở về quê nhà. Từ đó, ông được người dân suy tôn là thành hoàng làng, biểu trưng cho tinh thần yêu nước, lòng trung nghĩa và sự gắn bó với quê hương. Việc thờ phụng thành hoàng tại đình Phong Lâm không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng mà còn là cách để cộng đồng làng xã ghi nhớ và truyền lại những giá trị lịch sử cho các thế hệ sau.

Hằng năm, vào ngày 12 tháng Giêng âm lịch, lễ hội truyền thống đình làng Phong Lâm được tổ chức trang trọng. Đây là dịp để người dân địa phương bày tỏ lòng tri ân với thành hoàng Lương Quang Trí, đồng thời duy trì các sinh hoạt văn hóa cộng đồng gắn liền với di tích. Lễ hội không chỉ có ý nghĩa tâm linh mà còn góp phần gắn kết cư dân, tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa làng xã đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Theo chính quyền địa phương, đình Phong Lâm được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh vào năm 2011. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, ngôi đình từng được sử dụng làm kho chứa lương thực của Nhà nước và là địa điểm tập kết của lực lượng vũ trang địa phương. Những dấu ấn lịch sử này càng làm nổi bật vai trò của đình Phong Lâm không chỉ trong đời sống tín ngưỡng mà còn trong các giai đoạn lịch sử quan trọng của vùng đất Hải Phòng.

Ngày nay, đình Phong Lâm tiếp tục là nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của người dân xã Gia Phúc, đồng thời trở thành điểm đến đối với những người quan tâm đến lịch sử và kiến trúc truyền thống. Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, việc bảo tồn và phát huy giá trị của những di tích như đình Phong Lâm góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương, tạo nên chiều sâu lịch sử cho không gian phát triển của Hải Phòng.