Loạt sai phạm trong 10 năm làm cao tốc Hữu Nghị – Chi Lăng

Dự án 3 lần đổi chủ trương

Sau gần 10 năm triển khai, dự án cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị – Chi Lăng (tỉnh Lạng Sơn) vẫn chưa thể hoàn thành theo kế hoạch. Không những vậy, dự án này còn nhiều lần rơi vào cảnh bế tắc.

Tháng 12.2025, Thanh tra Chính phủ đã ban hành Kết luận thanh tra số 386/KL-TTCP (KLTT) về việc chấp hành chính sách, pháp luật tại dự án cao tốc vùng biên giới này.

Nội dung kết luận thanh tra thể hiện, dự án được phê duyệt chủ trương đầu tư lần đầu năm 2016, qua 3 lần chuyển đổi hình thức đầu tư, tổng mức vốn từ 8.743,15 tỉ đồng rồi sau đó tăng lên 11.024,7 tỉ đồng.

Thời điểm năm 2016, dự án được đặt mục tiêu hoàn thành trong giai đoạn 2016 – 2019, song do nhiều nguyên nhân, phải đến 2024, dự án này mới được triển khai xây dựng toàn tuyến.

Tổng mức đầu tư lần 3 được điều chỉnh lên 11.024,7 tỉ đồng, trong đó vốn ngân sách nhà nước chiếm gần 50%, còn lại do nhà đầu tư thu xếp; dự kiến hoàn thành năm 2026.

Sau đó, trên cơ sở Luật PPP sửa đổi và đặc thù vùng khó khăn, dự án được điều chỉnh theo cơ chế 70% vốn nhà nước – 30% vốn nhà đầu tư, nâng phần vốn ngân sách lên khoảng 8.200 tỉ đồng.

Nêu rõ loạt sai phạm

Nội dung KLTT chỉ rõ loạt sai phạm tại dự án này. Theo đó, giai đoạn 2016 – 2018, dự án xây dựng hình thức đầu tư công. Bộ GTVT phê duyệt dự án, giao Tổng Công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) làm chủ đầu tư. Dự án triển khai từ năm 2016, trong khi hiệu lực khoản vay ADB kết thúc ngày 31.12.2016 (ân hạn thanh toán đến 31.3.2017).

Tuy nhiên, từ khi chuyển giao cơ quan nhà nước có thẩm quyền từ Bộ GTVT về UBND tỉnh Lạng Sơn (năm 2018) đến nay, Bộ Xây dựng (Bộ GTVT trước đây), UBND tỉnh Lạng Sơn, VEC và các đơn vị liên quan chưa rà soát, xác định cụ thể hồ sơ khảo sát, thiết kế đã tận dụng được hoặc không tận dụng được; chưa xác định đơn giá, giá trị các chi phí đã thực hiện và chưa phê duyệt quyết toán các khoản chi này.

Giai đoạn 2018 – 2022, dự án được chuyển sang hình thức BOT. Sau khi Thủ tướng Chính phủ chấp thuận bổ sung đoạn Hữu Nghị – Chi Lăng vào dự án cao tốc Bắc Giang – TP Lạng Sơn và chuyển cơ quan nhà nước có thẩm quyền về UBND tỉnh Lạng Sơn, địa phương không thực hiện đầy đủ trình tự, thủ tục chuyển đổi từ đầu tư công sang PPP theo quy định.

UBND tỉnh Lạng Sơn ban hành Quyết định số 904/QĐ-UBND ngày 17.5.2018 khi chưa được Bộ GTVT bàn giao thẩm quyền. Ban Quản lý dự án tỉnh không bàn giao hồ sơ khảo sát, thiết kế do VEC thực hiện cho nhà đầu tư BOT; VEC và Ban QLDA2 không bàn giao hiện trường, khiến UBND tỉnh không có cơ sở giao cho nhà đầu tư.

Doanh nghiệp dự án TP2 khi ký phụ lục hợp đồng chưa đáp ứng yêu cầu về vốn chủ sở hữu tối thiểu; chưa thực hiện rà phá bom mìn nhưng vẫn tổ chức thi công. Ban QLDA tỉnh và DNDA TP2 chưa thống kê, xác định khối lượng, công việc đã thực hiện và chưa thanh quyết toán chi phí.

Giai đoạn 2022 – 2025, dự án được triển khai độc lập theo hình thức PPP. Công tác lập, thẩm định, phê duyệt hồ sơ thiết kế, dự toán chậm, nhiều sai sót; tiến độ thi công các gói thầu chậm so với hợp đồng, có trường hợp thi công khi chưa được phê duyệt thiết kế. Việc thi công Gói thầu ECO4 khi có yêu cầu mở rộng lên 4 làn xe dẫn tới phải phá dỡ hạng mục đã làm, gây lãng phí hơn 3,16 tỉ đồng.

Dự án còn khoảng 1,5 triệu m³ đất, đá thải chưa được bố trí bãi đổ; nhà thầu chưa hoàn thiện thủ tục khai thác khoáng sản, chưa thực hiện nghĩa vụ phí bảo vệ môi trường. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền chưa giao đất cho doanh nghiệp dự án, chưa xác định khoản tiền phải nộp đối với diện tích đất trồng lúa.

Ban QLDA tỉnh cũng chưa bàn giao đầy đủ hồ sơ, tài liệu, hiện trường và khối lượng đã thi công trước năm 2018 cho doanh nghiệp dự án khi thực hiện PPP.

Đáng chú ý, Ngân hàng TPBank không thực hiện đúng cam kết bố trí vốn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ dự án. Nhà đầu tư và doanh nghiệp dự án không thu xếp được vốn vay và các nguồn vốn khác theo hợp đồng BOT.

Trong bối cảnh đó, UBND tỉnh Lạng Sơn trình và HĐND tỉnh ban hành nghị quyết điều chỉnh tăng phần vốn ngân sách địa phương tham gia dự án khi chưa cân đối được nguồn vốn theo quy định; đồng thời đề xuất Trung ương hỗ trợ 2.700 tỉ đồng ngoài kế hoạch đầu tư công.

Đến thời điểm thanh tra, tỉnh chưa ban hành quyết định điều chỉnh dự án đầu tư, Bộ Tài chính đã đưa dự án vào danh sách các dự án gặp khó khăn, vướng mắc.

KLTT xác định trách nhiệm đối với các sai phạm, thiếu sót nêu trên thuộc về Bộ Xây dựng, HĐND và UBND tỉnh Lạng Sơn, các sở, ngành liên quan, VEC, các ban quản lý dự án, nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án, ngân hàng tài trợ vốn và các nhà thầu tham gia dự án.

Kiến nghị phương án xử lý

Từ Kết luận thanh tra số 386/KL-TTCP, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo xử lý một số nội dung liên quan đến dự án cao tốc cửa khẩu Hữu Nghị – Chi Lăng.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được đề nghị xem xét trách nhiệm của Ngân hàng TPBank do không thu xếp, giải ngân vốn theo cam kết và không thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng; đồng thời nghiên cứu ban hành chế tài đối với các tổ chức tín dụng cam kết bố trí vốn nhưng không thực hiện sau khi dự án trúng thầu.

Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với UBND tỉnh Lạng Sơn và VEC khẩn trương quyết toán các chi phí đã thực hiện; kiểm điểm, xử lý trách nhiệm các tập thể, cá nhân để xảy ra thiếu sót, sai phạm trong quá trình triển khai dự án.

UBND tỉnh Lạng Sơn được yêu cầu rà soát việc trình, thẩm định, phê duyệt Nghị quyết số 18/NQ-HĐND, làm rõ khả năng cân đối vốn; phối hợp quyết toán chi phí với Bộ Xây dựng và VEC; chỉ đạo rà soát khối lượng do doanh nghiệp dự án thực hiện để thanh, quyết toán, tránh phát sinh tranh chấp; đồng thời xử lý trách nhiệm các đơn vị, cá nhân vi phạm.

Thanh tra Chính phủ cũng đề nghị tỉnh Lạng Sơn sớm hoàn tất giao đất cho doanh nghiệp dự án; đẩy nhanh tiến độ, rà soát các gói thầu, khắc phục sai phạm; yêu cầu doanh nghiệp dự án thực hiện đầy đủ nghĩa vụ hợp đồng, điều chỉnh dự toán theo kết luận thanh tra và thực hiện nghiệm thu, thanh quyết toán đúng quy định.

Trường hợp phát hiện thất thoát ngân sách hoặc dấu hiệu vi phạm hình sự, hồ sơ sẽ được chuyển cơ quan điều tra theo quy định.