Bình Hòa Nam – xã nghèo nhất nhì Long An (cũ) đổi đời: Từ bưng biền đến cánh đồng chanh và rau má

Một thời khốn khó trên vùng đất hoang

Nằm ven dòng sông Vàm Cỏ Đông hiền hòa, xã Bình Hòa Nam, huyện Đức Huệ, tỉnh Long An (cũ), nay là xã Đức Huệ (sáp nhập từ xã Bình Hòa Bắc, xã Bình Hòa Nam và xã Bình Thành) thuộc tỉnh Tây Ninh mới, từng là vùng đệm khu căn cứ cách mạng quan trọng của miền Tây Nam bộ trong kháng chiến chống Mỹ.

Đường tỉnh 816 ven tuyến sông Vàm Cỏ Đông đi qua địa xã Bình Hòa Nam cũ, nay là xã Đức Huệ, Tây Ninh dài hơn 6km đã thay da đổi thịt so với 20 năm trước. Ảnh: Thiên Long

Bình Hòa Nam là nơi từng che giấu cán bộ cách mạng, là địa bàn hoạt động của nhiều lực lượng trong thời kỳ khốc liệt nhất. Rừng tràm, đầm lầy, kênh rạch chằng chịt chính là những tấm áo choàng che chở cho các chiến sĩ hoạt động bí mật. Những căn chòi nhỏ, mái lá đơn sơ nằm rải rác trong các bưng biền từng là nơi họp hành, in ấn, giao liên. Dưới những cánh rừng bạt ngàn, giữa bốn bề tiếng chim kêu vượn hú đã từng vang lên lời thề sống chết vì Tổ quốc.

“Có những lần cả nhà tôi phải đào hầm ngay dưới giường để nuôi cán bộ. Địch vào, mình giả vờ như không biết gì. Bây giờ nhớ lại, vẫn thấy rùng mình nhưng cũng tự hào vì mình đã góp một phần nhỏ cho sự nghiệp chung”, đại diện một gia đình có công với cách mạng kể lại trong nước mắt.

Sau những năm đầu mới giải phóng thống nhất đất nước, vùng đất hoang sơ, dân cư thưa thớt, đời sống cơ cực luôn ám ảnh bao trùm lên mọi gia đình. Gần nửa thế kỷ sau, đất bưng biền năm xưa đã khoác lên mình chiếc áo mới, màu mỡ, trù phú và đầy tiềm năng. Đó chính là nhờ ý chí vươn lên bền bỉ của những người nông dân chân chất, cần cù.

“Ngày xưa, nhìn về bốn phía chỉ thấy toàn cây dại, tràm tự mọc, lau sậy cao quá đầu người. Đất rộng, người thưa, rắn rết, muỗi, đỉa khắc nghiệt lắm, nhưng đã chấp nhận vào khai hoang thì đâu thể bỏ đi xứ khác. Màn đêm buông xuống, xung quanh tối om, xa xa chỉ thấy ánh đèn dầu hắt ra từ vài căn nhà lá lụp xụp. Cả xã chắc chưa có đến chục cái radio, điện thì chỉ “tưởng tượng” chứ còn xa vời bao thế hệ dân làng”, lão nông Nguyễn Văn Hồng (75 tuổi) lặng người, giọng trầm xuống khi nhắc lại quá khứ.

Cánh đồng rau má một màu xanh trải dài đi qua nhiều ấp của Bình Hòa Nam chuyển đổi hoàn toàn từ cây lúa nước. Ảnh: Thiên Long

Thời điểm đó, Bình Hòa Nam được xem là xã nghèo, đặc biệt khó khăn nhất, nhì Long An. Những bờ đất đan xen tuyến kênh ngang dọc đi qua vài căn nhà dọc theo vùng đất mới khai hoang. Cuộc sống của dân xã nghèo chủ yếu dựa vào thiên nhiên tự phát, bắt cá, hái rau rừng, đốn củi, nhổ cây bàng về lợp nhà, đan đệm… Cứ mỗi lần mưa to, gió lớn là đường đi bị chia cắt, trẻ em học xa trường đành nghỉ ở nhà, người bệnh phải chèo xuồng cả ngày để ra tới bệnh viện huyện.

Khai hoang – cuộc trường chinh từ đôi tay trắng

Chiến tranh qua đi, hầu hết dân cư vẫn chưa thể khấm khá do chỉ có nghề nhổ bàng đan đệm, khai thác củi tràm. Cái nghèo bủa vây, đất thì nhiều mà lại là đất phèn, đất bưng cỏ mọc thì tốt chứ lúa trồng lên lại không sống nổi. Nhưng rồi mọi người đồng tâm hiệp lực không đầu hàng số phận.

Họ bắt đầu công cuộc khai hoang một cuộc “trường chinh” không kém phần gian khổ. “Năm đó, tôi và mấy người bạn cùng nhau mua máy cày, đào mương, đắp bờ. Ban đầu chỉ trồng thử vài sào lúa, vài liếp đậu bắp. Có năm thất trắng, có năm mất mùa, vậy mà cũng ráng bám trụ. Mồ hôi, nước mắt đổ ra không đếm xuể”, ông Hồng chia sẻ, tay chỉ ra cánh đồng xanh mướt sau lưng.

Nhờ sự cần cù và quyết tâm, từng thửa ruộng nhỏ dần hình thành. Những mảnh đất phèn được cải tạo bằng kinh nghiệm dân gian cùng sự hỗ trợ từ nhà nước. Các giống lúa mới chịu phèn, năng suất cao được đưa về thử nghiệm. Mỗi vụ lúa thu hoạch được vài bao, bà con lại có động lực để tiếp tục gieo sạ cho vụ sau.

Từ những cánh đồng lúa mùa chập chững ban đầu, thành hay bại chỉ nháy mắt do thiên nhiên. Xã nghèo hôm nay đã chuyển mình mạnh mẽ với mô hình canh tác đa dạng, từ trồng lúa sang hoa màu, rồi cây ăn trái và nuôi thủy sản. Sự chuyển đổi này không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn giúp người dân thoát nghèo bền vững.

Anh Nguyễn Văn Tý (42 tuổi, ngụ ấp 1) cho biết nếu cứ trồng lúa mãi thì chỉ đủ ăn. “Mấy năm gần đây, thấy đất mình hợp trồng cây có múi như cam, chanh, tôi mạnh dạn chuyển đổi gần 2ha lúa sang trồng cam sành. Được xã hỗ trợ kỹ thuật, rồi kết nối tiêu thụ, giờ mỗi năm thu vài trăm triệu. Ngoài cây ăn trái, Bình Hòa Nam còn phát triển mô hình nuôi cá lóc, nuôi lươn trong bể, trồng rau thủy canh, trồng dưa lưới trong nhà màng… hiệu quả thì khỏi bàn”.

Sức sống mới lan tỏa trong từng ngôi nhà

Đòn bẩy giúp Bình Hòa Nam vươn lên chính là sự đầu tư mạnh mẽ của nhà nước vào hạ tầng nông thôn. Những con đường đất ngày nào nay đã được thay bằng đường nhựa, bê tông hóa. Điện kéo về tận ấp, mạng Internet phủ sóng giúp người dân cập nhật kiến thức canh tác hiện đại. Trường học, trạm y tế, nhà văn hóa khang trang, đầy đủ.

“Bây giờ tụi nhỏ không phải lội sình đến lớp nữa. Có xe đưa rước, có thư viện đọc sách, có điện học ban đêm. Còn tôi, ngày ngày lên mạng xem người ta trồng gì, nuôi gì rồi bắt chước làm theo. Già rồi mà còn học được cái mới”, bác Sáu Phụng – nông dân chính gốc cười hóm hỉnh.

Cảnh quan toàn xã ngày nay như một bức tranh đồng quê trù phú: Những hàng dừa rợp bóng, đồng ruộng phẳng lặng nối dài, vườn cây ăn trái sum suê trĩu quả, nhà cửa mọc lên san sát. Căn nhà cấp bốn, vách cây ngày xưa nay đã được thay bằng mái ngói đỏ, sân lát gạch, có xe máy, tivi, tủ lạnh – những thứ mà mấy chục năm trước từng là “mơ ước xa vời”.

“Con tôi giờ có đứa làm giáo viên, đứa làm kỹ sư xây dựng. Cũng từ mảnh đất này mà vươn lên cả đấy. Nếu không kiên trì bám trụ thì chắc chẳng có ngày hôm nay”, ông Hồng tự hào nói.

Tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực tự cường là bí quyết để vượt qua cái nghèo, cái khó, nhiều người dân được hỏi chỉ cười và nói ngắn gọn: “Không buông tay”.

“Có thể hôm nay mình nghèo, mình chưa biết cách làm ăn. Nhưng nếu cứ ngồi đó mà than thì làm sao thay đổi được? Người Bình Hòa Nam có một cái hay là không sợ cực. Hễ ai làm được là cả xóm cùng làm theo, cùng chia sẻ cách làm. Nhờ vậy mới đồng lòng mà phát triển được”, anh Tý chia sẻ.

Bình Hòa Nam đang tiếp tục hướng tới mô hình nông nghiệp bền vững, ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất. Cây rau má bắt đầu gieo mầm trên đất mới.

Từ trồng thử nghiệm vài ngàn mét vuông đất hiện nay phát triển diện tích trên 100ha, chủ yếu trồng tại xã Bình Hòa Nam và Bình Hòa Hưng, sản lượng thu hoạch khoảng 60 tấn/ha/năm, giá bán bình quân 20.000-25.000 đồng/kg, cho lợi nhuận cao hơn cây lúa từ 5-7 lần/ha/năm.

Ông Nguyễn Văn Hậu (62 tuổi, ngụ địa phương) khẳng định, rau má phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của vùng này. Rau má từ khi xuống giống đến thu hoạch khoảng 45-50 ngày. Mỗi đợt như vậy, nông dân thu hoạch được nhiều lần trong năm.