Doanh nghiệp Việt ‘bắt tay’ Hòa Phát, THACO, VinSpeed… đề xuất tổ hợp chế tạo cho chuỗi đường sắt 270 tỷ USD: Thủ tướng ra chỉ đạo nóng

Chiều 31/1/2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì phiên họp lần thứ sáu của Ban Chỉ đạo các công trình, dự án quan trọng quốc gia trong lĩnh vực đường sắt.

Tại cuộc họp, Thủ tướng giao Bộ Tài chính khẩn trương xem xét, nghiên cứu đề xuất của Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) về việc giao đơn vị này làm cơ quan chủ quản triển khai dự án xây dựng tổ hợp công nghiệpđường sắt, để trình Chính phủ quyết định.

Trước đó, Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam đã có văn bản gửi Bộ Xây dựng, báo cáo và đề xuất phương án triển khai tổ hợp công nghiệp đường sắt – dự án được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những trụ cột thúc đẩy phát triển ngành cơ khí đường sắt trong giai đoạn 5 – 10 năm tới.

Theo đề xuất, VNR kiến nghị Bộ Xây dựng xem xét, báo cáo Thủ tướng Chính phủ giao Tổng công ty làm chủ quản đầu tư dự án, sử dụng 100% vốn đầu tư công.

Để chuẩn bị cho dự án, VNR cho biết đã chủ động làm việc với nhiều doanh nghiệp lớn trong nước như Thành Công, Hòa Phát (HoSE:HPG), Tập đoàn Trường Hải (THACO), Tổng công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam (VEAM, mã: VEA) và VinSpeed (thuộc Tập đoàn Vingroup – VIC) nhằm nghiên cứu khả năng hợp tác phát triển công nghiệp đường sắt.

Bên cạnh đó, trong giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 11/2025, VNR đã làm việc với Tập đoàn Trung Xa cùng nhiều doanh nghiệp Trung Quốc chuyên sản xuất, thiết kế phương tiện đường sắt như Đại Liên, Trường Xuân, Trường Giang, Đường Sơn…

Hiện nay, VNR đang tích cực phối hợp với các đơn vị tư vấn trong và ngoài nước để hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi của dự án. Trong khoảng thời gian từ ngày 17/12 đến 25/12/2025, tư vấn Trung Quốc đã sang Việt Nam để tiến hành khảo sát sơ bộ, phục vụ công tác lập báo cáo. Lãnh đạo VNR cho biết, báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự kiến sẽ được hoàn thiện trong vòng 3 tháng tới.

Theo định hướng phát triển, tổ hợp công nghiệp đường sắt sẽ tập trung đẩy mạnh sản xuất trong nước, từng bước nội địa hóa các linh kiện phần cứng, phần mềm thuộc hệ thống thông tin, tín hiệu và cấp điện; đồng thời làm chủ công tác vận hành, bảo trì cũng như sản xuất phụ tùng thay thế cho các tuyến đường sắt, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao.

Tổ hợp cũng đặt mục tiêu tiếp nhận chuyển giao công nghệ, đầu tư máy móc, thiết bị để sản xuất đầu máy, toa xe cho các tuyến đường sắt quốc gia có tốc độ dưới 200km/h, đồng thời mua thiết kế để chế tạo toa xe phục vụ các tuyến đường sắt đô thị.

Dự án được chia làm 2 giai đoạn. Trong giai đoạn 2029 – 2031, tổ hợp sẽ thực hiện lắp ráp đầu máy, toa xe khách có tốc độ dưới 160km/h, tàu điện đô thị và toa xe hàng tốc độ 120km/h. Trong 4 năm tiếp theo, VNR đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 30%, đồng thời mở rộng sản xuất linh kiện, phụ tùng cho ngành đường sắt.

Riêng đối với dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, tổ hợp sẽ tham gia lắp ráp các đoàn tàu EMU theo hợp đồng chuyển giao công nghệ. VNR kỳ vọng đến năm 2035 có thể làm chủ công nghệ lắp ráp EMU, đạt tỷ lệ nội địa hóa 20% và trong giai đoạn 2040 – 2050 sẽ sản xuất được khoảng 80% đoàn tàu tốc độ cao, cùng các vật tư, phụ tùng phục vụ khai thác và vận hành tuyến đường sắt này.

Theo tính toán sơ bộ, dự án có tổng mức đầu tư khoảng 17.509 tỷ đồng, dự kiến mang lại doanh thu 228.102 tỷ đồng trong giai đoạn 2030 – 2050, lợi nhuận bình quân khoảng 1.141 tỷ đồng/năm, với thời gian hoàn vốn ước tính 16 năm.

VNR đánh giá, dự án tổ hợp công nghiệp đường sắt sẽ tạo cú hích quan trọng cho ngành công nghiệp đường sắt trong nước, góp phần hiện thực hóa mục tiêu nâng cấp và phát triển mạng lưới đường sắt quốc gia với tổng vốn đầu tư lên tới 275 tỷ USD vào năm 2050. Bao gồm các tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Hải Phòng – Hạ Long – Móng Cái, cùng hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP. HCM.