Khoảng trống quy trình xả lũ hồ Sông Quao

Quy trình xả lũ và thông báo hiện hành của hồ chứa Sông Quao đang bộc lộ những khoảng trống cần được làm rõ.

Khoảng trống việc tuân thủ xả lũ

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tỉnh Lâm Đồng, Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bình Thuận là đơn vị quản lý, vận hành hồ Sông Quao. Mới đây, đơn vị này đã có báo cáo, giải trình về công tác vận hành hồ chứa trong đợt mưa lũ đầu tháng 12.

Sở NN&MT cho biết, quy định pháp luật hiện hành yêu cầu đơn vị vận hành hồ chứa phải thông báo cho chính quyền địa phương để phổ biến đến người dân vùng hạ du và các cơ quan liên quan trước khi xả lũ, với thời gian thông báo tối thiểu 4 giờ.

Đây là yêu cầu bắt buộc nhằm tạo điều kiện cho các địa phương chủ động triển khai phương án phòng tránh, di dời dân và bảo vệ tài sản.

Qua tìm hiểu thực tế cho thấy, từ ngày 24.11, UBND tỉnh Lâm Đồng đã ban hành văn bản số 7747 về việc chủ động ứng phó với áp thấp nhiệt đới gần Biển Đông, yêu cầu các chủ hồ thủy lợi tăng cường theo dõi diễn biến thời tiết, mưa lũ.

Trong đó, triển khai các phương án bảo đảm an toàn công trình, dung tích phòng lũ và thực hiện nghiêm quy trình vận hành hồ chứa, đặc biệt trong các tình huống xả lũ khẩn cấp.

Đến ngày 26.11, UBND tỉnh tiếp tục ban hành văn bản số 7956 về việc ứng phó với bão số 15 (Koto), nhấn mạnh yêu cầu chú trọng công tác vận hành hồ chứa, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du.

Thế nhưng, đến ngày 29.11, đơn vị vận hành hồ Sông Quao đã thông báo đến các địa phương vùng hạ du về việc xả lũ từ 7h ngày 30.11 với lưu lượng ban đầu 15 m³/s.

Sau đó, thông báo điều chỉnh tăng dần lưu lượng xả theo diễn biến mưa lũ: Lúc 0h ngày 2.12 tăng lên 40 m³/s; lúc 0h ngày 3.12 tăng lên 80 m³/s.

16h30 ngày 3.12, công ty tiếp tục gửi thông báo đến Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự các cấp về việc dự kiến tăng lưu lượng xả tràn lên 100 m³/s vào 19h cùng ngày. Cũng trong tối 3.12 đã tăng lưu lượng xả tràn lên 150 m3/s.

Từ 1h43 đến 5h34 sáng 4.12, hồ Sông Quao có thêm 3 lần điều chỉnh tăng lưu lượng xả, mức cao nhất tăng lên 500 m³/s.

Nhiều nguyên nhân chủ quan

Lý giải nguyên nhân ngập lụt nghiêm trọng tại hạ du, Sở NN&MT nhận định có cả yếu tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, khu vực Bình Thuận (cũ) thường phải tích nước tại các hồ chứa vào cuối mùa mưa (đầu tháng 11) để phục vụ phòng, chống hạn.

Tuy nhiên, năm 2025, thời tiết diễn biến cực đoan, mưa lớn xuất hiện muộn và dồn dập trong thời gian ngắn, khiến lượng nước đổ về hồ tăng đột ngột, vượt khả năng điều tiết theo thiết kế.

Về chủ quan, công tác dự báo thời tiết, mưa lũ tại một số thời điểm chưa sát thực tế. Cụ thể, ngày 1.12, dự báo khí tượng cho thấy trong các ngày 3 – 4.12, lượng mưa phổ biến tại Lâm Đồng chỉ từ 10 – 30mm.

Song thực tế ngày 3.12 đã xảy ra mưa cực đoan, có nơi lượng mưa vượt 460mm, cao gấp nhiều lần so với dự báo. Qua đó, gây khó khăn cho việc tính toán lượng nước về hồ và xây dựng phương án xả lũ phù hợp.

Quy trình vận hành cũng là một trong những nguyên nhân chủ quan. Theo Sở NN&MT, quy trình vận hành các hồ thủy lợi chỉ quy định mực nước cao nhất vào các thời đoạn của mùa lũ. Ở vùng khô hạn như Bình Thuận cũ, các hồ thủy lợi được phép tích nước cao nhất đến mực nước dâng bình thường từ tháng 10.

Trước tình hình biến đổi khí hậu như hiện nay, cần điều chỉnh lại các ngưỡng mực nước cao nhất trước lũ và bổ sung ngưỡng mực nước đón lũ thấp nhất cho các hồ thủy lợi để phù hợp với tình hình thực tế.

Cũng theo Sở NN&MT, dung tích phòng lũ của một số hồ chứa chưa phù hợp với đặc tính của lưu vực. Hồ Sông Quao có lưu vực lớn và độ dốc lớn nhưng khả năng phòng lũ của hồ chưa tương xứng.

Ngoài ra, còn nguyên nhân chưa có hệ thống cảnh báo hiệu quả cho hạ du. Khu vực hạ du chưa có một hệ thống cảnh báo sớm, tự động, trực tiếp đến người dân bằng loa phóng thanh, tin nhắn cảnh báo qua SMS, Zalo khi có mưa lớn trên lưu vực.

Đặc biệt các lưu vực không có công trình điều tiết lũ, vì ở nhánh sông không có hồ chứa, nước sẽ đổ về hạ du nhanh hơn ở nhánh sông có hồ chứa điều tiết.

Khả năng thoát lũ ở hạ du cũng là một nguyên nhân chủ quan. Bởi tất cả các tuyến thoát lũ ở hạ du đều chưa được cải tạo để bảo đảm tháo lũ theo lưu lượng thiết kế của công trình.

Hiện trạng các vùng trũng thấp ven sông có các khu dân cư, các vùng sản xuất. Bên cạnh đó là tình trạng người dân lấn chiếm đất xây dựng công trình làm thu hẹp dòng chảy, hạn chế đến khả năng thoát nước, làm tăng mức độ ngập lụt…