Ở An Giang mới (Kiên Giang trước đây), dân trồng khóm, loại cây cả đời chỉ ra 1 quả, lời gấp 4 lần trồng lúa

“Cây khóm chịu phèn giỏi, hợp đất mình, trồng lần đầu mà thấy rõ hiệu quả liền”, anh Nguyễn Văn Minh, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp nông dân khóm Vĩnh Phú (xã Long Thạnh, tỉnh An Giang), nhớ lại những ngày đầu tiên bén duyên với loại cây này.

Từ đất phèn bạc màu đến các ruộng trồng khóm bạc triệu

Đến ấp Lương Trực, xã Long Thạnh, nhìn những rẫy khóm xanh mướt, trái khóm căng tròn, đang chuẩn bị vào vụ thu hoạch, ít ai ngờ rằng cách đây chưa lâu, vùng đất này là nơi mà anh Nguyễn Văn Minh và nhiều bà con khác phải vật lộn với cây tràm, cây tre, dừa nước… – những loại cây trồng không mang lại kinh tế cao.

Nhắc lại những năm đầu lập nghiệp, anh Nguyễn Văn Minh vẫn còn nguyên ký ức về 1,5ha đất vườn tạp cha mẹ cho khi mới lập gia đình. “Hồi đó, đất phèn dữ lắm, trồng tràm, tre, dừa nước hay cây gì cũng không có giá trị. Lúa thì lúc được lúc mất, có mùa còn lỗ nữa”, anh Minh kể.

Sau khi được Hội Nông dân xã cho đi tham quan mô hình trồng khóm ở vùng lân cận, anh Minh quyết định “liều một phen”, lên liếp toàn bộ diện tích và chuyển sang trồng khóm Queen. Bất ngờ, cây hợp đất, trái to, ngọt, thương lái đến tận vườn thu mua.

“Nhờ trái khóm mà gia đình tôi mới khá lên được. Cứ lời được chút nào là tôi gom tiền mua thêm đất, giờ mới có được 4ha như bây giờ”, anh Minh cười hiền kể.

HTX Vĩnh Phú trồng khóm: Bước ngoặt nhờ sản phẩm đạt 3 sao OCOP

HTX nông nghiệp nông dân khóm Vĩnh Phú hiện có 63 thành viên canh tác 67,5ha, mỗi năm thu hoạch khoảng trên 2 triệu trái. Nhưng theo anh Minh, để có được vị thế như hôm nay là cả một quá trình gian truân.

“Trước năm 2021, giá khóm bấp bênh, có lúc 8.000-9.000 đồng/trái, có lúc giảm còn 5.000-6.000 đồng/trái. Có năm bán chỉ đủ trả chi phí, nông dân lo lắm”, anh Minh kể.

Anh Minh cho biết bước ngoặt lớn đến khi khóm của HTX được công nhận OCOP 3 sao năm 2022. Nhờ sản xuất theo VietGAP và có thương hiệu, các chuỗi siêu thị, doanh nghiệp chế biến bắt đầu đặt hàng ổn định. Từ đó, giá khóm giữ mức cao: Khóm loại 1 (1kg trở lên) giá từ 11.000-13.000 đồng/trái; loại 2 (800g đến dưới 1kg) giá từ 8.000–10.000 đồng/trái.

“Làm nông mà có giá ổn định là mừng lắm rồi. Nhờ vậy, cứ mỗi ha bà con lời 150–200 triệu đồng, gấp 4 lần trồng lúa”, anh Minh chia sẻ.

Trung bình mỗi ha khóm cho khoảng 20.000-30.000 trái (mỗi công trồng 3.000 cây giống), tương đương khoảng 30 tấn/năm/ha. Đặc biệt, người trồng khóm còn có thêm khoản thu từ khóm con.

“Một trái khóm tơ có chừng 10 con. Bán khóm con mỗi thiên cũng được 9–10 triệu. Nếu tính cả tiền khóm con, nước màu (làm từ khóm dạt), một công khóm lời tới 30–40 triệu đồng/năm”, anh Minh nói.

Ngoài ra, HTX đang thử nghiệm làm mứt khóm, khóm sấy, siro khóm… nhằm tận dụng khóm dạt mùa, khóm chín quá. “Tôi đã làm thử nghiệm nước màu đem ra chợ bán thấy được lắm, chỉ lo mứt khóm và khóm sấy đầu ra sao cho ổn định”, anh bộc bạch.

Trồng khóm gắn với chế biến trái khóm, mở rộng thị trường tiêu thụ

Toàn tỉnh An Giang hiện có hơn 7.200ha trồng khóm, phân bố ở Long Thạnh, Gò Quao, U Minh Thượng, Hòn Đất, Châu Thành… Riêng xã Long Thạnh, hiện có khoảng 102ha trồng khóm, là một trong những vùng khóm lớn nhất tỉnh.

Vài năm nay, nghề trồng khóm phát triển nhờ đầu ra và giá cả ổn định. Hiện tỉnh An Giang đẩy mạnh cấp mã số vùng trồng, đào tạo kỹ thuật, và đặc biệt là kêu gọi doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến để giúp nông dân tiêu thụ bền vững.

Vụ khóm năm 2024, giá khóm loại nhất lên tới 15.000–16.000 đồng/trái, mức giá cao nhất từ trước đến nay. “Giá năm rồi làm bà con phấn khởi dữ lắm. Vụ này dù giá 12.000 đồng/trái nhưng vẫn lời mạnh”, anh Minh nói.

Tuy nhiên, để nghề trồng khóm thực sự phát triển bền vững, không thể mãi trông chờ vào việc bán trái tươi theo giá thị trường. HTX Vĩnh Phú đang bước những bước đi đầu tiên trong việc chế biến (nước màu, mứt, sấy…), nhưng còn trăn trở về đầu ra cho sản phẩm mới.

“Kỹ thuật, máy móc thì được rồi, nhưng đầu ra cho sản phẩm chế biến mới quan trọng. Mình làm ra mà không bán được thì mệt”, anh Minh chia sẻ. Đó cũng là bài toán chung của nhiều HTX nông nghiệp: Sản xuất giỏi nhưng hạn chế tiếp cận thị trường, thương hiệu và phân phối.

Trong khi đó, ông Trương Thành Đoàn, Trưởng phòng Kinh tế xã Long Thạnh, khẳng định: “Tỉnh đang hỗ trợ quảng bá sản phẩm OCOP, đưa đi xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh. HTX không phải lo về đầu ra. Sắp tới, địa phương sẽ hỗ trợ HTX máy sấy khóm từ chương trình khuyến công để nâng cấp chế biến”.

Chia sẻ về hướng đi chắc chắn hơn trong thời gian tới, anh Minh cho biết: “Từ lúc trồng đến nay, nhờ thương lái vào mua tận vườn nên HTX chưa bị cảnh gặp khó khăn đầu ra. Tuy nhiên, để tạo đầu ra ổn định dài lâu, HTX vừa ký hợp đồng với thương lái sẽ thu mua hết khóm của HTX theo giá thị trường”.