Vì sao doanh nghiệp Nhật Bản muốn tham gia vào Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp?

Xây dựng hệ sinh thái lúa gạo

Sáng 12/12, tại TP Cần Thơ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND TP Cần Thơ tổ chức Diễn đàn “Xúc tiến đầu tư FDI vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn” với chủ đề: “Xúc tiến đầu tư, hợp tác công nghệ với Nhật Bản trong phát triển vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL)”.

Tại Diễn đàn, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), khẳng định hợp tác FDI với Nhật Bản lần này hướng tới xây dựng một hệ sinh thái sản xuất lúa gạo hiện đại. Theo ông, hệ sinh thái đó bao gồm tổ chức nông dân theo mô hình HTX, liên kết chuỗi giá trị lúa gạo giảm phát thải, chuyển đổi số và tham gia thị trường carbon. Mục tiêu sâu xa là tạo lập một chuỗi giá trị khép kín từ giống, sản xuất, thu hoạch, chế biến đến tiêu thụ, một mô hình tiên tiến mà nhiều quốc gia đang theo đuổi.

Ông Trần Chí Hùng – Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ cho biết, địa phương là trung tâm của vùng ĐBSCL, có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp chất lượng cao với hơn 511.000ha đất sản xuất nông nghiệp, trong đó 319.000ha là đất lúa, diện tích gieo trồng hằng năm trên 700.000ha.

Thành phố không chỉ là nơi sản xuất trọng điểm mà còn là hạt nhân liên kết, lan tỏa mô hình nông nghiệp bền vững ra toàn vùng. Trong những năm qua, địa phương đã tiên phong trong ứng dụng khoa học – công nghệ, thúc đẩy sản xuất lúa chất lượng cao, lúa giảm phát thải và các mô hình canh tác thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu.

Những kết quả này đóng góp quan trọng vào việc triển khai Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao phát thải thấp gắn tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030” (Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao) do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Theo ông Hùng, trong bối cảnh ngành nông nghiệp Việt Nam đang chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng nông nghiệp xanh – phát thải thấp, thực hiện cam kết quốc gia về Net Zero vào năm 2050 thì sự hợp tác quốc tế giữ vai trò rất quan trọng, đặc biệt là hợp tác với Nhật Bản – quốc gia có nền nông nghiệp tiên tiến, quản trị hiệu quả, công nghệ cao và các tiêu chuẩn chất lượng hàng đầu.

Trong thời gian tới, TP Cần Thơ cam kết tạo môi trường đầu tư thuận lợi, hỗ trợ nhanh chóng để doanh nghiệp Nhật Bản triển khai dự án hiệu quả, chủ động tháo gỡ khó khăn trong suốt quá trình triển khai.

Đồng thời sẽ phát triển hạ tầng phục vụ sản xuất – chế biến – logistics, đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp. Đảm bảo quỹ đất, vùng nguyên liệu và nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu của các dự án hợp tác công nghệ cao trong nông nghiệp. Thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong sản xuất lúa gạo và quản lý nông nghiệp.

Cần Thơ mong muốn Nhật Bản đầu tư vào Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao

Sau 3 năm thực hiện đề án, ngành lúa gạo đạt nhiều kết quả đáng chú ý. Thí điểm tại 11 điểm với diện tích 543,5 ha và 355 hộ tham gia cho thấy năng suất tăng trung bình 5,12 tạ/ha, chi phí giảm từ 1,7 đến 4,9 triệu đồng/ha, và giá thành giảm từ 326 đến 1.052 đồng/kg lúa. Kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ giúp rút nước 2–3 lần/vụ, đồng thời giảm 3,7 tấn CO₂e/ha/vụ.

Đến nay, đã có 354.800 ha được chứng nhận sản xuất bền vững tại 6 tỉnh vùng ĐBSCL, trong đó diện tích VietGAP là 7.493 ha, hữu cơ 246 ha, còn diện tích an toàn thực phẩm đạt 5.659 ha. Một số chuỗi gạo xanh của doanh nghiệp Trung An, Tân Long đã bắt đầu hình thành và hoạt động hiệu quả..

TP Cần Thơ là một trong những địa phương thực hiện tốt Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, với 319.000 ha diện tích đất canh tác.

Bà Nguyễn Thị Giang – Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ cho biết, trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, TP Cần Thơ đã phối hợp Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai tốt quy trình cho nông dân và người dân có được hiệu quả rõ rệt là tăng thêm 20% so với ngoài mô hình.

Có được kết quả như vậy, trong quá trình sản xuất, người dân sử dụng giống lúa xác nhận, áp dụng quy trình giảm giống, giảm phân bón, nước tưới, thuốc bảo vệ thực vật, đặc biệt là đưa rơm rạ ra khỏi đồng ruộng sau thu hoạch.

Tuy nhiên, theo bà Giang, hiện nay, thời tiết bất thường gây khó khăn cho việc bố trí thời vụ và điều tiết nước. Chưa có bộ tiêu chuẩn quốc gia thống nhất áp dụng cho sản xuất lúa theo hướng giảm phát thải, chưa xây dựng thương hiệu gạo giảm phát thải.

Người dân và hợp tác xã còn chậm và hạn chế trong kỹ thuật thu thập và nhập dữ liệu, khả năng đồng bộ dữ liệu giữa các nền tảng chưa hoàn chỉnh nên gây khó khăn cho việc theo dõi cũng như thống kê và quản lý trong quá trình sản xuất.

Ngoài ra, việc đầu tư các thiết bị công nghệ như cảm biến mực nước, hệ thống IoT, phần mềm quản lý còn tốn nhiều chi phí trong khi nguồn lực hỗ trợ còn hạn chế. Vấn đề cơ giới hóa, ở một số nơi tỷ lệ cũng còn thấp.

Trước những khó khăn trên, trong sản xuất, ngành nông nghiệp thành phố mong muốn được sự phối hợp, hỗ trợ từ doanh nghiệp Nhật Bản trong nghiên cứu giống chống chịu biến đổi khí hậu, phù hợp với thị trường tiêu thụ là Nhật.

Trong lĩnh vực công nghệ và thương mại, thành phố muốn phối hợp xây dựng vùng nguyên liệu lúa, xây dựng thương hiệu gạo giảm phát thải, ứng dụng công nghệ đo đếm khí phát thải.

TP Cần Thơ còn mong muốn được Chính phủ cũng như doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư nguồn lực vào hạ tầng, kỹ thuật phục vụ Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao.

thành công bước đầu chỉ là nền móng cho chặng đường dài phía trước. Trong giai đoạn sắp tới, ngành lúa gạo phải đẩy mạnh ứng dụng công nghệ ở tất cả khâu: Từ chăm sóc đất, tưới và quản lý rơm rạ; đến chế biến sâu và logistics giảm thất thoát; cho đến chuyển đổi số toàn chuỗi, truy xuất nguồn gốc chuẩn quốc tế, xây dựng nền tảng số dùng chung và áp dụng IoT, robot, Big Data trong quản trị nông nghiệp.