Các vụ án tranh chấp đất đai giữa những người thân trong gia đình xuất hiện ngày càng nhiều, gây rạn nứt, đổ vỡ tình cảm, thậm chí ảnh hưởng đến an ninh trật tự địa phương.
Khi chữ “tình” không thắng được chữ “đất”
20 năm trước, khi đi lao động tại Đài Loan (Trung Quốc), bà Nguyễn Thị L. vẫn luôn quý mến và tin tưởng người em trai trong gia đình – ông Nguyễn Ngọc D. ở xã Ngọc Liên, huyện Cẩm Giàng (cũ), nay là xã Cẩm Giàng (thành phố Hải Phòng).
Tình cảm chị em đồng thuận, bà L. tin tưởng gọi điện, gửi tiền về nhờ ông D. mua hộ thửa đất rộng hơn 100 m2 tại xã Ngọc Liên (cũ) với giá 180 triệu đồng. Năm 2024, sau khi trở về Việt Nam, bà L. đề nghị ông D. trả đất nhưng ông không đồng ý với lý lẽ thửa đất trên mình tự bỏ tiền mua, giấy mua bán viết tay ghi rõ người mua ghi tên ông D.
Nội bộ chị em không giải quyết được, bà L. khởi kiện vụ việc ra Tòa án nhân dân khu vực 12 để giải quyết. Ngày 17/12/2025, phiên tòa phúc thẩm tuyên thửa đất trên của bà L. Tuy nhiên, việc thi hành án bản án vẫn là câu chuyện dài. Tình cảm chị em trong gia đình rạn nứt nghiêm trọng.
Một vụ việc khác cũng cho thấy những hệ lụy đau lòng từ tranh chấp đất đai trong gia đình xảy ra tại phường Bạch Đằng (thành phố Hải Phòng). Chị Nguyễn Thị H., trú tại phường Nam Triệu có 3 anh chị em cùng cha khác mẹ. Chị là con duy nhất của người vợ thứ hai, sau khi bố chị ly hôn với người vợ đầu từ năm 1986.
Trong thời kỳ hôn nhân, bố mẹ chị H. mua thửa đất rộng 354 m² tại xã Minh Tân (huyện Thủy Nguyên cũ). Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên người bố. Gia đình sinh sống ổn định, không phát sinh tranh chấp. Năm 2021, khi bố chị H. qua đời nhưng không để lại di chúc, ba người con của người vợ đầu yêu cầu phân chia thửa đất này vì cho rằng đây là tài sản riêng của bố, không có phần đóng góp của mẹ con chị H.
Không đạt được sự thống nhất, mẹ con chị H. khởi kiện vụ việc ra Tòa án nhân dân khu vực 1. Tuy nhiên, chỉ 1 tuần trước khi phiên tòa sơ thẩm được mở vào tháng 9/2025, mẹ chị H. qua đời. Dù tại phiên tòa, Hội đồng xét xử tiếp tục phân tích, hòa giải, song mâu thuẫn không thể giải quyết. Vụ việc hiện đang ở giai đoạn phúc thẩm, trong khi quan hệ anh em cùng cha khác mẹ ngày càng xa cách.
Cần rõ ràng, minh bạch ngay từ đầu
Giá trị đất đai tăng là một trong những nguyên nhân chính làm bùng phát mâu thuẫn trong gia đình. Giá trị tài sản lớn, trong khi giấy tờ pháp lý không rõ ràng rất dễ khiến các bên nảy sinh tranh chấp, tính toán thiệt hơn, dẫn tới kiện tụng kéo dài.
Theo thống kê của Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng, năm 2025, Tòa án nhân dân hai cấp thành phố đã giải quyết 4.707 vụ việc dân sự trong tổng số 5.199 vụ việc thụ lý. Trong đó, phần lớn là các tranh chấp liên quan đến đất đai, đặc biệt là tranh chấp tài sản, quyền sử dụng đất giữa những người thân trong gia đình với tính chất ngày càng phức tạp.
Qua các vụ án được đưa ra xét xử cho thấy, không ít tranh chấp bắt nguồn từ sự chủ quan, tin tưởng tuyệt đối vào chữ “tình”, coi nhẹ các quy định của pháp luật. Việc nhờ đứng tên hộ, mua bán bằng giấy viết tay, không lập di chúc, không đăng ký biến động đất đai kịp thời… diễn ra khá phổ biến. Khi giá đất tăng, lợi ích thay đổi, mâu thuẫn lập tức bùng phát, kéo theo hàng loạt đơn thư khiếu kiện, kháng cáo, khiếu nại kéo dài qua nhiều cấp.
Tại không ít phiên tòa, dù Hội đồng xét xử, kiểm sát viên đã phân tích rõ căn cứ pháp luật, song đương sự vẫn không chấp nhận phán quyết, tiếp tục theo đuổi kiện tụng. Hệ lụy của các tranh chấp đất đai trong gia đình không chỉ dừng lại ở phán quyết của tòa án mà sau mỗi vụ kiện là những gia đình tan vỡ, quan hệ anh em, cha con rạn nứt, thậm chí không thể hàn gắn, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh trật tự tại cơ sở.
Vụ việc xảy ra tháng 6/2023 tại xã Duy Tân, thị xã Kinh Môn, tỉnh Hải Dương (cũ), nay là phường Nhị Chiểu (thành phố Hải Phòng) là một ví dụ. Ông Trần Văn Huấn (62 tuổi) đã dùng dao đâm em ruột – ông Trần Văn Tấn (59 tuổi) tử vong. Nguyên nhân do mâu thuẫn trong phân chia tài sản đất đai do bố để lại.
Bà Nguyễn Thị Hợp ở thôn Ngọc Chử 1, xã Trường Thọ, huyện An Lão cũ (nay là xã An Trường, thành phố Hải Phòng) bị chính người anh cùng cha khác mẹ hành hung, tạt chất bẩn vào người năm 2023 khi Tòa án tuyên bà Hợp được hưởng hơn 300 m2 đất trong tổng số gần 900 m2 đất ở tại thôn do cha mẹ để lại. Đây chỉ là 2 trong số rất nhiều vụ việc anh em xô xát do mẫu thuẫn, tranh giành đất đai.
Thực trạng này đặt ra yêu cầu phải tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền pháp luật về đất đai, thừa kế, hôn nhân và gia đình. Bên cạnh việc nâng cao nhận thức pháp luật, công tác hòa giải ở cơ sở được xem là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế tranh chấp đất đai giữa người thân.
Thành phố Hải Phòng hiện có hơn 3.078 tổ hòa giải với 19.273 hòa giải viên. Theo thống kê của Sở Tư pháp, năm 2025, các tổ hòa giải đã tiếp nhận 937 vụ việc, trong đó có 543 vụ việc liên quan đến đất đai, tỷ lệ hòa giải thành công đạt khoảng 79%. Vì thế, cần phát huy vai trò của đội ngũ hòa giải cơ sở, nhất là những giai đoạn ban đầu ngay khi mâu thuẫn mới manh nha.
Tuy nhiên, để hòa giải hiệu quả không chỉ dừng lại ở việc khuyên nhủ về tình cảm, mà phải đi kèm với việc làm rõ nguồn gốc đất, phân tích cụ thể quyền và nghĩa vụ của từng bên theo quy định pháp luật. Do đó, việc nâng cao năng lực của đội ngũ hòa giải viên là yếu tố then chốt, góp phần nâng cao hiệu quả hòa giải thành trong thời gian tới.
Theo luật sư Nguyễn Thị Thùy, Trưởng Văn phòng luật sư Lam Sơn, Phó chủ nhiệm Đoàn Luật sư thành phố, nhiều người dân vẫn cho rằng việc lập di chúc, công chứng giao dịch hay phân định tài sản trong gia đình là không cần thiết, thậm chí “mất tình cảm”. Chính cách nghĩ này đã tạo ra những “khoảng trống pháp lý”. Để phòng ngừa các tranh chấp đất đai giữa những người thân trong gia đình, thì việc rõ ràng, minh bạch tính pháp lý ngay từ đầu là cách phòng ngừa tranh chấp hiệu quả nhất. Việc tuân thủ pháp luật ngay từ đầu không chỉ là trách nhiệm pháp lý, mà còn là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh xã hội phát triển, nhằm hướng tới xây dựng một xã hội kỷ cương, nơi mọi người dân sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật.
Nguồn: https://baohaiphong.vn/tranh-chap-dat-dai-tinh-than-do-vo-532971.html